Hóa Thân - Franz Kafka Reviews

Nói thiệt, lúc đầu đọc Hoá thân, cảm thấy hơi nghi hoặc vì sao mà nó… dễ đọc quá. Vốn dĩ đã nghe danh Kafka có năng lực làm điên đầu biết bao thế hệ người đọc và phê bình gia, và bản thân “Hoá thân” được xem như tác phẩm tiêu biểu nhất của Kafka, thế mà trong suốt hơn 120 trang, mình lướt nhẹ như một cơn gió không chút va vấp.

“Hoá thân” không khiến bạn tắc tị vì không hiểu nó viết gì, nhưng nó sẽ níu chân bạn rất lâu sau khi đọc vì những ẩn dụ đáng sợ về xã hội mà nó được thai nghén.

Kafka không dài dòng lê thê, mở đầu tác phẩm, ông cho anh chàng Gregor của mình biến thành gián, mất hết các đặc tính người, chỉ trừ lại khuôn mặt và khả năng nghe hiểu. Gregor vẫn thấy bình thản một cách lạ kỳ, trong khi sự biến đổi của anh gây kinh hoàng cho những người thân, và từ đó, thay đổi cả số phận của rất nhiều người.

Điểm nổi bật nhất mà Kafka xây dựng là những ẩn ý rất hay về gia đình và xã hội ở trong “Hoá thân”. Hình ảnh anh công chức Gregor làm việc đến mụ mị đầu óc phản ánh xã hội kim tiền, nơi mà con người không dám một phút ngơi tay vì sợ bị hất cẳng bất kì lúc nào. Dù biến thành gián nhưng trong thâm tâm Gregor, anh vẫn một lòng hướng đến công việc, vẫn e sợ chuyện của mình sẽ là đề tài dè bỉu của lũ đồng nghiệp ác ôn. Tự dưng đọc đến đây mình lại thấy rất giống với văn hoá làm việc như chết của tụi Nhật :)))

Kafka có những miêu tả về trạng thái tâm lý của các thành viên trong gia đình rất hay. Từ một người con thuận hiếu, toàn tâm lo cho bố mẹ, em gái, nhưng khi lộ diện với hình dạng con gián, tất cả mọi người đều quay lưng với anh. Chỉ trong một sáng, Gregor thất lạc mất cõi người, thất lạc luôn tình thân gia đình. Mọi người không dám nhìn trực diện anh, người bố sẵn sàng xù lông tấn công anh trước vì nghĩ rằng anh chuẩn bị làm hại ông, tất cả đẩy Gregor ngày càng rúc sâu vào căn phòng của anh. Ngay cả người em gái, nhân vật độ lượng nhất ở thời điểm ban đầu của vụ hoá thân, cũng dần lạnh nhạt và quên mất đi phần người trong Gregor. Hình ảnh gia đình mà Kafka xây dựng cũng rất kiểu mẫu, với một người bố gia trưởng và độc tài đến mức cay nghiệt, chi phối những người đàn bà trong gia đình. Hình ảnh người phụ nữ phải chịu sự điều khiển, khiến ngay cả những ước mơ của riêng họ (muốn được thành nhạc sĩ của người em gái) vẫn không được thốt ra.

Đọc “Hoá thân”, cảm thấy nhân thế vô tình đến mức bạc bẽo. Dù là máu mủ ruột rà nhưng gia đình của Gregor xem anh như là quái vật dù đó trong cái thân xác con gián đó, vẫn là người con / người anh thân thuộc. Liệu lớp vỏ ngoại hình lại quan trọng đến mức đó ư? Dường như không chỉ Gregor bị dính chặt bởi lớp vỏ gián mà ai trong “Hoá thân” cũng mang trong mình một lớp mặt nạ của sự thực dụng và quay xe còn nhanh hơn Hải. Nghệ thuật tương phản được Kafka đẩy lên đỉnh cao, giữa người và vật, giữa ngưỡng mộ và khinh bỉ, giữa sáng và tối, giữa ngăn nắp và bừa bộn, giữa rủng rỉnh tiền bạc và khánh kiệt, tất cả những thay đổi diễn ra chóng mặt nhưng rất hợp lý trong ngòi bút không một động tác thừa của Kafka.

Mình vừa đọc xong cuốn này và cảm giác cứ như vừa trải qua một cơn mê sảng vậy

Mình đã tìm hiểu về ý nghĩa của cuốn sách rồi mà vẫn chẳng biết mình có thích nó hay không nữa. Nhưng có một điều mình phải công nhận: đây thực sự là một trải nghiệm đọc sách rất độc đáo.

"Hóa thân" là một truyện dễ tóm tắt, nhưng để hiểu được cặn kẽ những gì tác giả muốn truyền tải lại là một công việc cực kỳ khó khăn. Rõ ràng chỉ là một câu chuyện về một người bỗng dưng không thể làm việc, song qua cách các nhân vật phản ứng, cuốn tiểu thuyết lại đưa ra một thảm kịch về bản thể con người.

Hóa thân là sự thay đổi góc nhìn, thay đổi sinh mệnh, chứ không phải để chỉ quá trình con người tha hóa như nhiều người lầm tưởng. Đối với mọi người, Gregor Samsa không còn là Gregor Samsa mà họ biết. Người ta sẽ không bao giờ chấp nhận cái khác, nhất là khi cái khác ấy vượt khỏi những gì người ta định nghĩa trước đó. Bi kịch của Gregor là bi kịch của kẻ chết trên ngưỡng cửa của biết bao lối định vị trong xã hội.

Không cần dựng một phản địa đàng dựa trên những luật lệ và kẻ thống trị, Hóa thân chỉ đơn thuần đẩy con người vào một hoàn cảnh kì quặc, trớ trêu và hoang đường và để mọi thứ tự thối rữa dần như vết thương trên nhân vật chính. Quyển sách là một cú đánh mạnh vào kết nối gia đình - hạt nhân của xã hội, nơi con người tìm kiếm nương tựa những khi thế giới quay lưng chối bỏ.

Đọc Hóa thân, mình rơi nước mắt một phần vì thương xót Samsa, một phần vì nỗi sợ bị bỏ rơi, bị tách khỏi cộng đồng, bị tước hết mọi thứ quyền và nghĩa vụ níu giữ mình với người thân yêu và mất đi cái gọi là "gia đình". Những ngày sau khi kết thúc quyển sách, mình vẫn không thể ngừng tự hỏi bản thân: "Nếu một ngày tỉnh dậy, tôi biến thành một con bọ khổng lồ, chuyện gì sẽ xảy ra ?"

Mọi người thấy cuốn này u ám, mình thì thấy khá tươi sáng đấy chứ, kk.

Nhân vật chính biến thành con bọ, chả bao giờ tự hỏi vì sao, mà một cách tích cực, anh chỉ tìm cách tốt nhất để thích nghi với cuộc sống sắp tới.

Rồi cuộc sống gia đình anh từ đó cũng khởi sắc hơn: Ông bố thì tìm lại được ý nghĩa cuộc sống hưu cái mà lâu nay ông chưa hề biết tới, còn cô em tự nhiên xinh hẳn lên thì phải.

Sau rồi gia đình cũng quên luôn sự khó khăn khi có con bọ trong nhà. Tóm lại truyện là một bức tranh khá tươi sáng, đầy sức sống cho một gia đình vốn trước nay chỉ ăn bám từ cậu con trai; và kết khá đẹp khi cậu trai ấy chết đúng lúc, kkk.

Một cuốn sách dị dạng nhưng ẩn chứa và truyền tải quá nhiều thứ. Không có tốt hay xấu, sai hay đúng khi nói về các nhân vật trong câu chuyện, chỉ có bi kịch, nỗi đau của nhân vật chính, nỗi đau của cả gia đình và sự giải thoát.

Thật sự không thể tưởng tượng ra được nếu người thân biến thành một con côn trùng thì mình sẽ đối xử với họ như thế nào, nhưng chỉ cần có người thân là một người đem lại gánh nặng cho gia đình là có lẽ người đọc quyển sách này sẽ hiểu, sẽ dễ dàng thấu hiểu cho gia đình này hơn.

Nói về nhân vật chính thì người vốn ghét và sợ côn trùng như mình cũng thấy kinh khủng vì bi kịch của anh nhưng cũng quá đỗi đau buồn. Bản thân anh cũng tưởng như đã quen thuộc với thân hình mới để tiếp tục cuộc sống rồi lại chợt nhận ra đã đánh mất chính mình và dần hoá thành một con côn trùng đích thực. Khi anh chút hơi thở cuối cùng thì không chỉ gia đình được giải thoát mà chính bản thân anh cũng đã được giải thoát.

Trời ơi giờ ám ảnh vụ biến thành côn trùng quá trời, đáng sợ.

À cũng nghe nói tác giả rất ghét việc dùng hình ảnh con bọ để làm bìa sách cho tác phẩm này, mình vừa đọc mà vừa nghĩ mãi nhưng vẫn chưa nghĩ ra phải sử dụng hình ảnh gì mới chuyền tải được nội dung câu chuyện mà lại không dính đến con bọ. Đúng là tác giả không chỉ đánh đố độc giả qua tác phẩm mà còn đánh đố cả các nxb nữa.

Mở đầu tác phẩm là Gregor Samsa, một nhân viên bán hàng bình thường đột nhiên biến thành một con côn trùng khổng lồ ngay sau khi thức dậy. Đây là cách mở đầu kỳ lạ nhất trong các tác phẩm tôi biết đến. Tôi đã nghĩ rằng điều tiếp theo sẽ là sự hoảng loạn hay tuyệt vọng của nhân vật trước hình dạng quái dị này. Nhưng không, điều khiến anh lo lắng nhất là không bắt kịp chuyến tàu đến nơi làm việc của mình. Sự xuất hiện của Gregor trong hình hài mới khiến tất cả đều sợ hãi. Nhưng điều khiến tôi ám ảnh không phải là sự biến dạng của cơ thể anh, mà là sự thay đổi trong cách mọi người đối xử với anh ngay sau đó.

Trước đây, Gregor là trụ cột của gia đình. Anh làm việc quần quật để trả nợ cho cha, nuôi sống cả nhà và thậm chí còn ấp ủ ước mơ cho em gái được theo đuổi con đường âm nhạc. Cuộc sống của anh gần như chỉ xoay quanh trách nhiệm và sự hy sinh đến mức chưa từng nghĩ đến điều gì cho bản thân mình. Thế nhưng, ngay khi không còn khả năng lao động, giá trị của anh trong mắt những người thân yêu nhất cũng dần biến mất. Từ một người con, một người anh trai và là chỗ dựa của cả nhà, Gregor dần trở thành một sinh vật bị nhốt trong phòng, bị né tránh và bị xem như một gánh nặng.

Văn phong của Kafka vô cùng lạnh lùng và dửng dưng. Mọi thứ được kể bằng một giọng điệu bình thản, cứ như việc một người đàn ông thức dậy và phát hiện mình biến thành một con côn trùng khổng lồ cũng chỉ là một sự kiện bình thường trong cuộc sống. Nhiều lần tôi có cảm giác Kafka không hề viết về một câu chuyện hư cấu, mà như thể đây là câu chuyện rất thật mà ai rồi cũng sẽ đối mặt theo một cách nào đó trong đời.

Điều làm tôi chú ý nhiều nhất nằm ở đoạn kết của tác phẩm. Khi Gregor chết đi, thứ thực sự giết chết anh không phải là vết thương do quả táo mà người cha ném vào lưng, cũng không hoàn toàn là những lời ghét bỏ mà anh phải nghe mỗi ngày. Điều giết chết Gregor chính là sự tuyệt vọng. Anh dần tin rằng sự tồn tại của mình không còn mang lại điều gì tốt đẹp cho bất kỳ ai, mà chỉ khiến gia đình thêm khổ sở. Rồi trong sự cô độc cùng cực ấy, anh lặng lẽ chấp nhận cái chết như một cách giải thoát cho mọi người. Trong mái ấm nơi anh gắn bó suốt bao nhiêu năm, không có sự tiếc thương sâu sắc, cũng không có cảm giác mất mát của một gia đình vừa đánh mất người thân. Người cha thở phào nhẹ nhõm và cảm tạ Chúa. Cả gia đình nhanh chóng lên kế hoạch cho một chuyến đi chơi, cùng nhau hướng đến một tương lai mới đầy hy vọng. Cái chết của Gregor không khép lại trong đau buồn, mà giống như việc một chướng ngại vật cuối cùng đã được dọn khỏi cuộc sống của họ.

Đọc đến đây, tôi đã tự hỏi: ai mới thực sự là "con vật" trong câu chuyện này? Nghịch lý lớn nhất của tác phẩm nằm ở chỗ người mang hình hài côn trùng lại là người giàu lòng yêu thương nhất. Ngay cả trong những giây phút cuối đời, Gregor vẫn chỉ nghĩ đến gia đình. Trái lại, những người vẫn mang dáng vẻ của con người lại dần đánh mất đi tính người của chính mình.

Nhiều độc giả tập trung vào nỗi buồn vốn có của câu chuyện, nhưng (cũng giống như trường hợp của Vụ án của Kafka), tác giả đã làm nhẹ đi gánh nặng hiện sinh ấy bằng một lượng hài hước đen khá “hào phóng”.

Văn phong đôi chỗ có phần hơi nặng nề, nhưng điều này có lẽ liên quan nhiều hơn đến việc tôi đọc bản dịch, chứ không hẳn do nguyên tác.

Nhìn chung, từ ý tưởng cốt lõi đầy thiên tài cho đến cái kết mang tính ẩn dụ, Hóa thân là một tác phẩm vừa giải trí, vừa gợi thương cảm, lại vừa kích thích suy ngẫm. Dù mang một “lớp vỏ ngoài” u tối, câu chuyện này vẫn ẩn chứa một “phần bên trong” mềm mại — và thực sự rất thú vị.

Siêu thực, khó lý giải và khác thường, Kafka khám phá sự vô nghĩa của tồn tại con người. Hay có thật là vậy không?

Gregor Samsa bị biến thành một con bọ, và qua quá trình đó, anh nhận ra mình nhỏ bé đến mức nào — và rốt cuộc thì tất cả chúng ta cũng nhỏ bé như vậy trong bức tranh rộng lớn của cuộc sống. Anh từng là trụ cột của gia đình, nâng đỡ họ, chu cấp tài chính trong khi họ chọn con đường dễ dàng hơn. Nhưng khi “cái trụ cột” ấy bị loại bỏ, gia đình vẫn thích nghi; họ tiếp tục sống và tìm ra cách tồn tại mới. Người quan trọng nhất bị gạt sang một bên, bị lãng quên, và cuộc sống vẫn tiếp diễn như nó vốn phải thế. Có lẽ rốt cuộc anh cũng không quan trọng đến vậy.

Có vô số cách để diễn giải câu chuyện này. Và đó chính là điều Kafka làm rất giỏi. Ông không để lại cho bạn điều gì cả — không câu trả lời, không lời giải thích — chỉ đơn giản là chuyện đã xảy ra như vậy và kết thúc như vậy. Chúng ta, với tư cách người đọc, luôn tìm kiếm ý nghĩa trong câu chuyện, bởi đó là cách mà tự sự truyền thống vận hành. Mọi thứ phải có một “ý nghĩa” nào đó, đúng không? Nhưng có lẽ đó chính là điểm mấu chốt: chẳng có ý nghĩa nào cả. Có lẽ khi cố gắng tìm kiếm quá nhiều, chúng ta lại bỏ lỡ điều Kafka đang muốn nói — hoặc không muốn nói — qua lối viết thản nhiên của ông.

Rõ ràng có những yếu tố của sự cô lập trong tác phẩm này, ngay cả trong những hồi tưởng của Gregor trước khi biến thành côn trùng. Đúng với tinh thần hiện đại chủ nghĩa, anh bị tách biệt khỏi những người xung quanh và khỏi thế giới nói chung. Sự bất lực cũng là một chủ đề xuyên suốt câu chuyện. Gia đình Gregor, và chính Gregor, không thể ngăn cản những gì đang xảy ra. Họ chỉ có thể tiếp tục sống và hy vọng vượt qua được. Một gợi ý rằng, dù ta có làm việc chăm chỉ đến đâu, có bao nhiêu tình yêu hay thành công đi nữa, ta vẫn có thể bị quật ngã bất cứ lúc nào. Bị đẩy vào một hoàn cảnh ngoài tầm kiểm soát, ta dần suy tàn. Đó là cuộc đời.

Sẽ rất dễ để liên hệ đến tiểu sử của chính Kafka, hay xem xét tác phẩm trong mối liên hệ với những biến cố lịch sử xảy ra sau này, nhưng làm vậy có lẽ là áp đặt quá nhiều “ý đồ” lên cuốn sách. Cảm xúc cá nhân của ông về cuộc sống rõ ràng đã thúc đẩy phần lớn sáng tác của ông. Ông viết nhiều câu chuyện kỳ lạ, nhưng Hóa thân là tác phẩm nổi tiếng nhất. Vừa cuốn hút mãnh liệt, vừa khiến người đọc bối rối, đây là một câu chuyện sẽ ám ảnh mãi không rời. Nó haunting — ám ảnh — nhưng lại được kể bằng một giọng điệu đời thường đến lạ.

“Một buổi sáng, khi Gregor Samsa tỉnh dậy sau những giấc mơ đầy lo âu, anh phát hiện ra rằng mình đã biến thành một con côn trùng khổng lồ…”

Hóa thân của Kafka là một tác phẩm phức tạp, khai thác nhiều chủ đề khác nhau. Tuy nhiên, tôi đọc nó như một tác phẩm phơi bày một mặt tối, đau đớn của xã hội — nơi con người dễ dàng bị gạt bỏ, bị bỏ bê, bị hạ thấp, và cuối cùng bị hủy hoại khi họ không còn giá trị sử dụng. Ngay cả trong đơn vị xã hội nhỏ nhất là gia đình, điều này cũng không phải ngoại lệ. Những người mà ta yêu thương, ngưỡng mộ và tôn trọng có thể trở nên đáng ghét trong mắt ta khi hoàn cảnh thay đổi.

Trong câu chuyện, Gregor Samsa đột nhiên phát hiện mình biến thành một con côn trùng. Khi còn là con người, anh là trụ cột duy nhất nuôi sống cha mẹ và em gái, vì thế anh được yêu thương và tôn trọng. Nhưng biến cố bất ngờ này đã dựng lên một rào cản giữa anh và gia đình. Câu chuyện khắc họa những đau khổ và sự tủi nhục mà cả hai phía phải chịu đựng vì hoàn cảnh đó. Kafka đã cố ý lựa chọn một cốt truyện siêu thực để truyền tải thông điệp của mình một cách mạnh mẽ hơn.

Đây là một lời nhắc nhở đau đớn về cách con người có thể bị cô lập và trở thành kẻ bị ruồng bỏ khi họ không còn hữu ích hoặc quan trọng đối với xã hội. Đồng thời, nó cũng cho thấy vị thế của chúng ta trong xã hội mong manh và thiếu vững chắc đến mức nào — rằng nó có thể thay đổi một cách khắc nghiệt chỉ vì hoàn cảnh.

Ra đời từ năm 1915, cuốn tiểu thuyết này dường như đã vượt qua thử thách của thời gian mà không hề lỗi thời. Lối kể chuyện chậm rãi, ngột ngạt và có phần lặp lại góp phần củng cố chiều kích siêu thực trong tình trạng của Gregor. Sự bất động mà anh bị giam cầm gần như “đóng đinh” người đọc tại chỗ. Mọi thứ diễn ra sau những cánh cửa đóng kín trong căn phòng của anh, và cảm giác ngột thở hiện diện một cách mãnh liệt.

Sự “biến hình” lớn nhất không nằm ở Gregor, mà ở chính gia đình Samsa khi đối diện với tình trạng suy sụp của người con, người anh. Sự xa cách của họ không khiến người đọc bất ngờ trước những gì xảy ra với Gregor. Phản ứng chối bỏ ấy chủ yếu bắt nguồn từ những thay đổi trong chính cuộc sống của họ.

Với ngôn ngữ đơn giản, dễ tiếp cận, điểm xuyết chút mỉa mai, câu chuyện mở ra nhiều hướng suy ngẫm về những chủ đề đậm chất “Kafkaesque”: sự phụ thuộc, lao động, một thế giới tàn nhẫn, các mối quan hệ xã hội, gia đình, và ý nghĩa của cuộc sống.