Dạo này ngồi cafe, nghe đám bạn làm tech và cả giới sáng tạo than vãn suốt ngày về nguy cơ bị "nuốt chửng" bởi AI công việc, trong tôi lại hiện lên hình ảnh gã kiến trúc sư ương ngạnh, với mái tóc đỏ - Howard Roark. Chẳng hiểu sao, cuốn Suối Nguồn (The Fountainhead) mà tôi từng đọc ngấu nghiến những năm đôi mươi, giờ đây, trong thời đại mà con người cứ nơm nớp lo bị thay thế, nó lại trở nên... đúng đến gai người.

Là một người vừa cầm bút viết, vừa lăn lộn với kinh doanh, thú thật, chính tôi cũng có những đêm mất ngủ. Khi nhìn thấy mấy con bot có thể viết một bài luận sắc sảo, hay lên một kế hoạch kinh doanh chỉ trong vài giây, cảm giác mình sắp sửa bị "đào thải” thật sự rất hãi hùng. Nhưng rồi, một hôm khi đang ngẩn ngơ với tách espresso vừa pha trong tay, bất giác tôi lại nhìn về phía quyển sách đỏ dày cộm trên giá sách. Ấy thật khi lật lại những trang sách về Roark, kẻ thà bị xã hội quay lưng còn hơn phải xây một công trình tầm thường, trong tôi vỡ oà ra nhiều cảm xúc khó tả.

AI không đáng sợ, cái đáng sợ là sự "second-hand"

Bà Ayn Rand có một từ cực kỳ đắt giá: Second-handers, hay còn gọi bằng cái tên “những kẻ sống mòn” - những kẻ đi vay mượn ý tưởng của người khác, luôn sống để làm hài lòng đám đông. Và đó chính là điểm tương đồng đến rợn người giữa AI – cổ máy cỗ máy tổng và nhào nặn lại những gì nhân loại đã tạo ra và những kẻ sống mòn trong Suối Nguồn. Hãy sợ hãi nếu công việc của bạn đang dừng lại công việc của một con AI, chỉ là sao chép, làm theo quy trình, hay "xào nấu" lại dữ liệu cũ. Trong thế giới quan Suối Nguồn, bản chất tối thượng của lao động con người là nguyên bản.

Đừng mãi chạy đua với AI, hãy làm thứ máy không thể "sao chép"

Trong kinh doanh, người ta hay nói về việc "bắt trend", "thấu hiểu thị trường". Nhưng Roark thì không. Anh ta xây nhà theo tư duy của riêng mình, vì anh tin vào giá trị nội tại của công trình đó.

Trong kỷ nguyên này, tôi nhận ra người ta có thể dùng AI để viết nội dung, nhưng người ta không thể dùng AI để có một "trải nghiệm sống" đầy đau thương hay hạnh phúc. Người ta có thể dùng AI để tính toán lợi nhuận, nhưng không thể dùng AI để tạo ra một tầm nhìn dám đánh đổi cả sự an toàn.

Máy móc có thể đưa ra đáp án, nhưng chỉ con người mới biết đặt ra những câu hỏi táo bạo. Đó chính là "cái hồn" mà tôi đang cố giữ lấy trong từng con chữ, và trong từng quyết định kinh doanh. Chúng ta làm sao mà so bì với máy về tốc độ xử lý, nhưng chúng ta thắng ở sự dám lựa chọn, dám đương đầu và dấn thân thay vì cứ gật đầu làm theo những gì thuật toán gợi ý.

Tự do, suy cho cùng, là một bài toán khó

Đọc Suối Nguồn vào năm 2026, tôi thấy một lời nhắc nhở thấm thía: Sự tự do không dành cho kẻ yếu tim. AI đang làm cho mọi thứ trở nên quá dễ dàng, quá tiện lợi, và chính sự dễ dàng đó là cái bẫy ngọt ngào. Nó khiến chúng ta lười tư duy, lười phản biện và lười cả việc đứng lên bảo vệ quan điểm cá nhân.

Làm người trẻ bây giờ, có lẽ việc khó nhất không phải là học cách dùng công nghệ mới, mà là giữ cho mình cái "đầu lạnh" để không bị cuốn vào vòng xoáy "hàng loạt". Hãy dùng AI như một gã trợ lý cần mẫn, nhưng tuyệt đối đừng để nó ngồi vào ghế của người ra quyết định.

Nếu bạn đang cảm thấy mông lung giữa cái thời đại gì cũng "auto" này, hãy thử tìm đọc Suối Nguồn. Đọc Suối Nguồn để học cách làm một con người - một con người với đúng nghĩa đen của nó: Có quan điểm, có bản lĩnh và không bao giờ thỏa hiệp.

Xứ Tuyết không chỉ kể một câu chuyện tình buồn mà còn khiến mình suy ngẫm về sự ngắn ngủi của cuộc đời. Mỗi cuộc gặp gỡ trong truyện đều giống như những bông tuyết, đẹp nhưng nhanh chóng tan biến. Kawabata khéo léo gửi gắm triết lý về sự phù du thông qua thiên nhiên và số phận của các nhân vật. Dù biết nhiều điều không thể thay đổi, họ vẫn tiếp tục sống, yêu và hy vọng theo cách của riêng mình. Điều đó khiến cuốn sách vừa buồn vừa đẹp, để lại trong mình nhiều cảm xúc khó diễn tả. Đây là tác phẩm càng đọc càng thấy ý nghĩa và đáng để nghiền ngẫm.

Harry Potter Và Hoàng Tử Lai không chỉ là câu chuyện về phép thuật mà còn là bài học về lòng tin. Trong suốt cuốn sách, Harry luôn nghi ngờ Draco Malfoy nhưng lại không được nhiều người tin tưởng. Điều đó khiến mình suy nghĩ rất nhiều về việc lắng nghe trực giác và kiên trì bảo vệ quan điểm của mình. Bên cạnh đó, cuốn sách cũng cho thấy lòng tin đôi khi rất mong manh nhưng lại vô cùng quan trọng trong tình bạn và tình thân. Đây là một thông điệp ý nghĩa mà mình rất yêu thích.

 Trong cuốn tuyển tập Nam Cao, nhà văn đã bóc trần rõ những tội ác, định kiến xã hội và hiện thực tàn nhẫn của thời phong kiến lạc hậu. ông không tô vẽ hoa mĩ mà miêu tả rất chân thực. để rồi càng đọc, ta càng thấy thương cho số phận nhân vật, đồng thời nhìn rõ bản chất con người và tự đặt ra câu hỏi: liệu cái ác có đang thật sự biến mất, hay nó chỉ đang dần dịch chuyển từ một biểu hiện rõ ràng sang một cách ẩn mình kín đáo hơn? trước hết, ta thấy được cái ác của Bá Kiến đối với Chí Phèo, đẩy một con người đến tận cùng của đau khổ. Đau đớn đến mức chí – một con người  lại phải hàng ngày sống mà khao khát được làm một con người đúng nghĩa. Hay như trong Đời thừa lại nói lên cuộc sống cơm áo gạo tiền, một gia đình hạnh phúc bỗng chốc khổ đau vì hiện thực vỡ nát. đúng như Nam Cao chia sẻ: "Đau đớn thay những kiếp sống muốn cất cánh bay cao nhưng lại bị áo cơm ghì sát đất". hay ở truyện Một bữa no, ta càng thương thay cho một con người vì miếng ăn mà chịu nhục, cũng vì miếng ăn mà chết.đặc biệt, cái hiện thực cay đắng ấy còn giáng xuống số phận khổ nhục của người đàn bà qua nhân vật dì hảo. một người phụ nữ chịu thương chịu khó nhưng cuộc đời chỉ toàn nước mắt, bị chồng đối xử tệ bạc, ruồng bỏ, để rồi cuối cùng phải chấp nhận buông xuôi cho số phận đưa đẩy. thế mới thấy rằng, đọc những tập truyện của ông, ta không chỉ thấy mình đang đọc mà còn như chính mình bị đặt vào đó. Từ những nét bút chân thực đến đau lòng, ông đã nói lên cái hiện thực xã hội cay đắng và số phận đàn bà khổ nhục thời bấy giờ.để rồi hôm nay, khi được sống dưới bầu trời tự do, ta mới càng cảm thấy đáng quý, trân trọng những gì mình đang có. dẫu rằng đâu đó vẫn còn những vấn nạn như vậy, nhưng hãy tin rằng chúng ta – thế hệ trẻ của đất nước – sẽ làm cho những điều ấy không còn nữa, để cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn.

Trong cuốn sách "Cây cam ngọt của tôi" có le gây ấn tượng với nhiều người là tính cách tinh nghịch hay tưởng tượng của cậu bé Zezé hay hoàn cảnh cậu. Nói thật thì tôi là kiểu người thích những thế giới nhân vật ấy lắm nhưng lần này điều cuốn hút tôi nhất, đọng lại sâu nhất trong trí nhớ lại là cái tên ông Bồ. 

Ban đầu khi ông ấy xuất hiện là trong hoàn cảnh cậu bé Zezé kia nghịch ngợm, khoảnh khắc ấy thú thật nếu tôi là ông Bồ ấy, tôi cũng muốn mắng chú bé kia một trận bởi mới trò nghịch ngợm tai quái quá. Nói đúng hơn thì tôi chưa từng tưởng tượng nổi mấy trò của cậu nhóc, nó thật sự lạ lẫm, mang đến phần quái lắm. Mà nghĩ lại cũng hài hước lắm!

Quay trở lại chút dòng suy nghĩ nhé, tôi đã đọc câu chuyện vào năm tôi lớp 9, từ khi ông Bồ xuất hiện, tôi càng chăm chú hơn. Về nguyên nhân, nói ra cũng đơn giản thôi, vì tôi khi ấy như hóa thân thành Zezé và nhận được sự quan tâm, tình cảm của ông ấy vậy. Một người lạ thôi, dần thành quen. Không biết bao lần tôi phải cảm thán sao có thể đối với một đứa trẻ như vậy, nó hoàn toàn xa lạ, nghịch ngợm. Rồi là tại sao một đứa trẻ bị hàng xóm người ta nói là ác quỷ, chẳng phải ngoan ngoãn chuẩn mực lại được yêu thương nhỉ? Là loại tình yêu vô điều kiện ấy, là có thể nhìn nó bằng ánh mắt trìu mến đó, nói ra những lời nó muốn nghe nhất đó. Lạ nhỉ, đến giờ, tôi vẫn chưa tìm ra câu trả lời. Phải chăng là do cách biệt địa vị xã hội nhỉ, ba mẹ Zezé không phải không thương cậu bé đâu, chỉ là bộn bề quá, áp lực quá. Tôi không cách nào tìm cách biện hộ được. Chỉ biết đổ cho hoàn cảnh thôi. 

Phần quan trọng hơn, sâu sắc hơn hết với tôi là cuộc gặp lần cuối giữa hai người. Tôi nhớ, nơi ấy có một cánh rừng tên gì đó rất hùng vĩ, đẹp đến siêu lòng người. Là cảm giác chính tôi được thấy nó, được sĩ vững chãi ấy bao trọn chở che. Vậy mà nhoáng cái tiếng tàu, rồi đường dây hiện ra, rồi là người đàn ông ấy. Là ông Bồ. Cảm giác một thoáng qua đều vụn vỡ. Chính tôi khi ấy đang ngồi trong tiết học đọc lén cũng cay cay sống mũi mà suýt bật khóc ngay phút ấy. Sao chính tôi cũng đau lòng thế này? Tôi chỉ biết nín khóc, đợi đến hết một tuần sau mới dám đọc tiếp mong cho là mình đọc nhầm thôi.

Nhưng sự thật vẫn là sự thật, ông Bồ ấy, không qua khỏi rồi. Tôi thật sự không hiểu, thật không hiểu tại sao lại có diễn biến ấy xảy ra. Tại sao tia ấm áp vừa le lói lên trong lòng đứa trẻ lại biến mất như thế, tại sao người như ông lại có kết cục như thế? Cho đến hiện nay, tôi thật sự vẫn không dám tin kết cục ấy. 

Là một người ngoài cuộc tôi còn có cảm giác này vậy chính chủ lúc ấy đã đau đớn tổn thương đến mức nào chứ. Cái cách nó khóc lúc bấy giờ tôi chẳng sao tả xiết nổi. 

Nhưng rồi, cho đến cuối thi chú bé năm nào cũng trưởng thành, trở thành người lưu giữ miền tươi đẹp ấy và trao gửi chúng đến những người khác. Vậy nên, ấm áp của cậu, của chúng tôi còn đó, chưa từng tan biến, chỉ là chuyển từ hình thức này sang hình thức khác mà thôi.