Trôi Reviews

Điều khiến mình suy nghĩ nhiều nhất sau khi đọc Trôi là cảm giác con người luôn phải đối diện với những điều không thể kiểm soát. Chúng ta có thể cố gắng tìm kiếm một nơi thuộc về mình, cố giữ lại những điều quan trọng, nhưng cuộc sống không phải lúc nào cũng diễn ra như mong muốn. Cuốn sách không đưa ra những lời khuyên trực tiếp hay câu trả lời cho mọi vấn đề, mà để người đọc tự nhìn lại bản thân qua những câu chuyện. Có lẽ, ai cũng từng có những khoảng thời gian cảm thấy chông chênh, và điều quan trọng là học cách hiểu mình hơn giữa những biến động ấy.

Trôi không phải cuốn sách dành cho những ai tìm kiếm một câu chuyện kịch tính hay một cái kết rõ ràng. Tác phẩm phù hợp hơn với những người thích đọc chậm, thích suy ngẫm và muốn khám phá những góc khuất trong tâm hồn con người. Với mình, giá trị của cuốn sách nằm ở những cảm xúc và câu hỏi còn đọng lại sau khi đọc xong. Giữa cuộc đời luôn chuyển động, có lẽ ai cũng sẽ có lúc cảm thấy mình đang trôi mà chưa biết đâu là bến đỗ. Nhưng đôi khi, không cần phải tìm được câu trả lời ngay lập tức; chỉ cần hiểu hơn về bản thân và những điều mình thực sự trân trọng cũng đã là một cách để bước tiếp.

Nguyễn Ngọc Tư vẫn giữ được lối viết giàu hình ảnh, mang đậm hơi thở miền Tây Nam Bộ. Ngôn ngữ gần gũi nhưng cách kể chuyện có nhiều khoảng trống, để người đọc tự suy ngẫm và tìm ra ý nghĩa của riêng mình. Tuy nhiên, Trôi không hẳn là một cuốn sách dễ đọc. Một số câu chuyện có cách triển khai khá mơ hồ, đòi hỏi người đọc phải chậm lại và suy nghĩ nhiều hơn. Với mình, đây vừa là nét đặc biệt của tác phẩm, vừa có thể là thử thách đối với những ai quen với những câu chuyện có cốt truyện rõ ràng.

Điểm nổi bật của Trôi là những số phận luôn ở trong trạng thái dịch chuyển, cả về không gian sống lẫn tâm hồn. Họ có thể rời bỏ một vùng đất, bước vào những hành trình mới nhưng chưa chắc đã tìm được điều mình mong muốn. Đằng sau những cuộc đi và đến là những mất mát, những điều chưa thể lý giải và cả cảm giác không biết mình thực sự thuộc về nơi nào. Qua đó, Nguyễn Ngọc Tư khiến người đọc nhận ra rằng đôi khi điều khó khăn nhất không phải là đi đến một nơi xa, mà là tìm được sự bình yên trong chính cuộc đời mình.

Điều khiến mình ấn tượng nhất ở Trôi là cách tác giả sử dụng hình ảnh “trôi” như một ẩn dụ cho trạng thái tồn tại của con người. Chúng ta vẫn sống, vẫn gặp gỡ và đi qua cuộc đời của nhau, nhưng không phải lúc nào cũng thực sự hiểu mình muốn gì hay đang tìm kiếm điều gì.

Có những người muốn rời bỏ nơi mình thuộc về, có những người mắc kẹt trong quá khứ, cũng có những người cứ mải miết đi tìm lời giải cho những điều đã mất. Tưởng như họ đang tự do lựa chọn con đường của mình, nhưng sâu bên trong, mỗi người vẫn bị níu giữ bởi những tổn thương, ký ức và mối quan hệ chưa thể buông bỏ.

Đọc Trôi, mình có cảm giác đôi khi con người không hẳn là không có đích đến, mà chỉ đơn giản là chưa biết đâu mới thực sự là nơi mình muốn dừng lại.

Có những lúc con người cứ thế bước đi, cứ sống qua từng ngày mà chẳng thực sự biết mình đang hướng về đâu. Trôi của Nguyễn Ngọc Tư gợi lên cảm giác ấy qua những con người và số phận luôn chuyển động giữa một thế giới bất định. Họ muốn thoát khỏi những điều đang níu giữ mình, nhưng cũng chẳng dễ dàng tìm được một nơi để thuộc về. Đọc cuốn sách, mình có cảm giác như đang bước vào một hành trình không có điểm đến rõ ràng, nơi mỗi người đều mang theo những điều chưa thể gọi tên.

“Trôi” trôi mãi trên dòng đời bất tận, giữa dòng trôi đâu đó những bông hoa bềnh bồng theo con nước xuống rồi lại lên, chìm rồi lại nổi. Hay trôi, trôi mãi theo dòng rồi rệu rã, nổi hay chìm, chìm hay lại nỗi, còn lại gì sau một cuộc bể dâu?  

Đất phương Nam với chịt chằng sông nước rồi với những kiếp người gắn cuộc đời với đất với sông. Biết bao nhiêu thế hệ xuôi dòng với cánh đồng lúa chín vàng, với tôm cá đầy đồng như minh chứng cho một cuộc sống ấm no, cho những con người hào sảng, với sự sẻ chia nhau tình người, tình đất mấy trăm năm. Biết bao ân tình là vậy, cớ sao phút chốc đất bằng dậy sóng để rồi nền đất xói mòn theo tháng năm, những bãi bờ ngày lại ngày tiếp tục xói lở ra sông. Đất bỏ đi, không một lời từ biệt, chìm thật sâu theo con nước đầy ngẩn ngơ. Nước ôm đất chìm trôi theo cuồng loạn, đất đi đường đất, nước đi đường nước và người cũng mãi trôi...

"Trôi" - Tập truyện mới nhất của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư - quen mà lạ. Chất Nam Bộ (biểu hiện ở giọng điệu, ngôn từ) trong tập truyện này vẫn còn đậm đà nhưng bạn đọc cơ hồ thấy quá trình "đô thị hóa" trong quan niệm nghệ thuật, tư duy nghệ thuật và tất nhiên cả bút pháp nghệ thuật của Nguyễn Ngọc Tư. Quen phần vì có dấu vết hình bóng những nhân vật mà bạn đọc đã biết (như hình tượng người đàn bà ngoại tình) nhưng lạ vì dường như làn sương bí ẩn, thủ pháp mờ hóa, khuynh hướng huyền ảo khiến cho văn xuôi Nguyễn Ngọc Tư dao động giữa hư và thực, giữa thực và hư; khiến cho trang viết của cô không còn nhắm đến việc kể một câu chuyện mà nhằm tạo ra một cảm thức, một trạng thái liên miên nghĩ tưởng nào đó khi đối diện với các "vấn đề" đời sống do cô đề cập đến. Kể không phải để thành chuyện, kể để tạo ra cảm giác. và, cảm giác này, nên được hiểu là thứ trạng thái thuộc về tầng sâu, trạng thái nhập nhằng giữa ý thức - tiềm thức - vô thức.

Dòng sông, trong tác phẩm "Trôi" của Nguyễn Ngọc Tư mang tính ẩn dụ sâu sắc, nó tượng trưng cho dòng chảy của cuộc đời, những biến động cùng với những nổi trôi không ngừng của một kiếp sống vô thường. Dòng sông, con nước có lúc hiền hòa nhưng cũng lắm khi cuồn cuộn sóng dữ. Và có lẽ cũng giống với cuộc đời mỗi người, có lúc êm đềm cũng có lịch sóng gió và phong ba. Dòng sông như sợi dây kết nối cuộc đời con người, là nơi giao thao và thăng hoa cho những xúc cảm và suy tư sâu lắng. Đó là trăn trở của những người nông dân lam lũ, họ đều có trong mình những khát khao và ước mơ cháy bỏng nhưng rồi dần bị con nước đẩy đưa đến những miền khác nhau. Có người chịu cách chấp nhận số phận rồi lặng mình trôi theo dòng nước. Nhưng cũng có người chọn cách vùng vẫy, bám víu để rồi vượt lên cả nỗi đau và nghịch cảnh. Quả thực thông qua "Trôi", thông qua dòng sông lênh đênh, qua những con người lam lũ đã gợi nên những suy ngẫm sâu lắng về cuộc đời, về con người và những mất mát chia ly hay hợp tan trong lẽ đời.

Nguyễn Ngọc Tư đã vẽ nên một bức tranh sống động về một thế giới luôn chuyển động, về một thế giới nổi trôi nơi con người như những chiếc lá lất phất trên dòng sông cuộc đời. Mỗi câu chuyện trong "Trôi" đều có chung một nỗi niềm trăn trở về sự tồn tại, sự kiếm tìm một chỗ đứng trên dòng chảy vô định của con sông hay trong dòng chảy bềnh bồng của cuộc đời. Từng câu chuyện, từng con người trong "Trôi" đều mang trong mình những nỗi niềm riêng. Có người chọn hướng về tự do để rồi khao khát mãnh liệt, có người lại cứ bám víu vào những u hoài xưa cũ và cũng có người chọn cách lạc lõng giữa dòng đời tấp nập ngược xuôi. Văn thơ của Nguyễn Ngọc Tư như một làn gió nhẹ thổi vào lòng người đọc cái cảm giác man mác và miên man khó tả. Có lẽ vì như vậy mà khi đọc những câu chuyện, lướt qua những con người trong "Trôi" ta không chỉ mang trong mình một nỗi sầu muộn mà phảng phất đâu đó là những khoảnh khắc ấm áp mà nhẹ nhàng vô ngần. Quả thực, "Trôi" cùng với chất văn dạt dào xúc cảm của Nguyễn Ngọc Tư như một bản giao hưởng với nhiều cung bậc cảm xúc khác nhau để rồi không thôi khắc khoải, rung động.

Trong tạp bút của Nguyễn Ngọc Tư, thấp thoáng sức nặng của truyện ngắn, và ngược lại ở truyện ngắn, người đọc lại được miên man theo những con chữ, cảm xúc của tạp bút. Điều này được thể hiện rõ nhất trong tác phẩm vừa ra mắt.

Ở trang bìa của Trôi không định dạng thể loại. 13 mảnh ghép trong tác phẩm đủ sức lôi cuốn và hấp dẫn, để bạn đọc được đắm chìm trong không gian sáng tạo mà nhà văn tạo ra. Trong một truyện ngắn có tên là Đất trước đây, Nguyễn Ngọc Tư từng viết, đại ý, không có đất mình chẳng là gì hết, như một ẩn dụ cho một sở hữu khi đất mang đến cho người ta một gia sản, một cuộc đời an ổn. Nhưng đến Trôi, đất trong ý niệm của Nguyễn Ngọc Tư đã không còn đứng yên một chỗ. Một nhân vật trong Khởi đầu của gió đã thảng thốt: “Tao quên đất đi”.

Những con người trong truyện cũng mang thân phận như vậy. Họ có một cuộc đời bất định, dịch chuyển qua những không gian và thời gian khác nhau. Dường như họ đang mang trên mình một định mệnh: sinh ra để trôi. Họ nổi trôi, nhưng mắc kẹt lại đâu đó, cùng lúc. Họ tháo nhưng cũng là buộc. Họ tìm kiếm tự do, buông mình khỏi những nơi chốn, khỏi hiện thực nghiệt ngã, khỏi những vui buồn, nhưng làm sao mà thoát khỏi vòng vây của chân trời.

Nguyễn Ngọc Tư viết: “Con người ở xứ này giống như cái biền dừa nước dày rợp ven sông, bởi một vài bụi dừa con ở đâu trôi lại, bắt rễ sinh sôi, mà thành rặng. Rồi tàu sắt cày sông làm nên bao sóng, khiến đất lở đem theo mớ cây tới những nơi chốn khác. Mọi thứ trên đất này, kiểu gì rồi cũng đi…” (Khởi đầu của gió).

Ngoài những con người “sinh ra để trôi”, Nguyễn Ngọc Tư còn mang đến những câu chuyện mang màu sắc phi lý, kỳ dị. Là Tường trong truyện Mơ người, vướng vào vòng lao lý chỉ vì sở thích đêm đêm đột nhập vào nhà người ta, “ngó tận mặt kẻ đang say ngủ”. Là ông già trong truyện Đong đưa trong kén, đã sống những năm tháng cuối đời gần như trên võng. Hay cặp vợ chồng trong Lửa nguội giữa trời, cùng nhóm bếp trên máy bay gây sự cố hàng không đầy khó hiểu…

Quyết liệt khước từ lối kể chuyện thông thường, văn chương của Nguyễn Ngọc Tư về sau sử dụng nhiều ẩn dụ, ngôn từ được trau chuốt, cô nén. Việc tìm kiếm, nhận diện một câu chuyện khi đó trở thành hành trình của riêng độc giả. Dưới bề mặt của chữ, độc giả nghe ra tiếng khóc cười, nghe ra những tiếng thở dài, những buồn vui của các nhân vật. Và rõ ràng, đây là điều mà không phải ai cũng làm được!