Thủy Hử Reviews

Suốt nhiều năm, mình cứ đinh ninh rằng Thủy Hử (tên của ấn bản đầu tiên là Những khúc quanh sông nước) lấy bối cảnh thời Tam Quốc. Vì thế, mình khá bất ngờ khi biết câu chuyện diễn ra muộn hơn đó vài thế kỷ. Dẫu vậy, cuốn sách nhanh chóng cuốn hút mình.

Vào đầu thế kỷ XII, Trung Hoa đã tương đối ổn định và không còn bị xâu xé bởi những cuộc đại chiến liên miên. Vì vậy, ít nhất trong phần đầu của cuốn sách, chúng ta không bắt gặp những trận chiến hoành tráng với hàng chục nghìn binh lính cùng những vị tướng tài ba, mưu lược. Thay vào đó là vô số cuộc đấu tay đôi và những tên tội phạm khá đáng mến — có người bị đẩy vào con đường phạm pháp vì hoàn cảnh, có kẻ thì đúng nghĩa là lưu manh.

Đúng kiểu Trung Hoa, ít nhất là theo những gì mình từng đọc, câu chuyện có hàng chục nhân vật với số phận lúc giao nhau, lúc chia ngả; các câu chuyện đan xen, tháo gỡ rồi lại lồng ghép vào nhau. Thời lượng dành cho từng nhân vật cũng khá hỗn loạn: có người xuất hiện xuyên suốt năm chương, trong khi người khác chỉ được nhắc đến trong một hai trang.

Giữa những cuộc phiêu lưu của đám người thú vị này — những kẻ đang dần dần tập hợp lại thành một thế lực thảo khấu, một nhà nước nằm trong lòng nhà nước — chúng ta được chứng kiến một bức tranh toàn cảnh về Trung Quốc thời bấy giờ. Từ người bán hàng rong bình thường ngoài phố đến quan chiêm mộng cấp cao trong triều đình; từ chủ quán trọ sống bằng nghề ăn thịt người đến viên võ quan cao quý luôn sẵn lòng giúp đỡ những kẻ lưu manh không nơi nương tựa.

Một điều khác khiến mình chú ý là nạn tham nhũng kinh khủng trong hệ thống. Ai cũng nhận hối lộ, từ quan huyện cho đến người lính quèn cuối cùng. Thậm chí, hàng xóm láng giềng cũng dúi quà cho nhau. Nói chung, chuẩn mực đạo đức ở đây hoàn toàn khác với những gì chúng ta quen thuộc, còn bạo lực là một phần không thể thiếu của cuộc sống.

Bên cạnh đó còn có hàng chục âm mưu nhiều tầng lớp, trong đó mọi người liên tục giăng bẫy lẫn nhau. Một vụ lừa đảo hay một kế hoạch trả thù tưởng chừng đơn giản có thể được tính toán suốt nhiều tháng, nhằm sắp đặt mọi thứ cần thiết để đạt được mục đích một cách trọn vẹn và không sai sót.

Trong cuốn sách này, chắc phải có đến 15 xe bồn rượu được uống cạn, 50 tỷ con cừu bị ăn thịt, ít nhất 20 đàn ngựa và 50 đàn bò bị xơi tái, chưa kể đến vài con người nữa.

Một câu chuyện kinh điển về những anh hùng chính nghĩa và những kẻ phản diện độc ác ở Trung Quốc cổ đại.

Các quý tộc tranh giành quyền lực, đày ải những người tốt và gây ra nỗi kinh hoàng để đạt được mục đích riêng.

Những người anh hùng đi theo Chính Đạo, giúp đỡ người khác trong khả năng của mình và thu hút ngày càng nhiều người về phe mình.

Nhân vật được xây dựng xuất sắc, hành động dồn dập, cùng một số trận chiến có quy mô khá lớn. Những yếu tố hài hước xuyên suốt câu chuyện cũng giúp không khí bớt nặng nề hơn.

Mình biết tác phẩm này từng được chuyển thể thành phim truyền hình (vào những năm 1970 thì phải). Giờ đọc lại, mình liên tưởng đến Chúa tể những chiếc nhẫn, nhưng ở một phiên bản cô đọng hơn. 

Thi Nại Am xây dựng Thủy Hử với 108 vị anh hùng hảo hán và hàng loạt các nhân vật phụ không phải hảo hán, có thể là những võ sư bình thường (ví dụ như giáo đầu Vương Tiến, thầy dạy võ của Cửu Văn Long Sử Tiến), hay các tham quan vô lại kiểu như Cao Cầu… Trong số 108 vị, chia ra làm hai nhóm là các Chánh tướng (Thiên cang – 36 vị) và các Phó tướng (Địa sát – 72 vị), với nhiều kiểu xuất thân: người thì là dòng dõi cao quý (ví dụ như Lư Tuấn Nghĩa, Quan Thắng…), người thì chỉ là loại đầu trộm đuôi cướp (Thời Thiên, Bạch Thắng…), quan lại triều đình (Tống Giang, Tiểu Cái, Lâm Xung, Dương Trí…), hay những anh tự do như Võ Tòng, Dương Thanh…

Nếu như đọc đoạn đầu, ta thấy Lỗ Trí Thâm xuất hiện quả là hảo hán bao nhiêu (vì bất bình đánh chết Trịnh Đồ để cứu cha con Cao Thúy Liên) thì sau đó lại thấy hảo hán này lại như chìm nghỉm vào trong biển “108 vị anh hùng hảo háo toàn các vị xuất thân cao quý”, và cho đến lúc chết mới để lại dấu ấn là việc tạc hóa viên tịch bên sông Tiền Đường. Một người được xưng tụng là “Trí Đa Tinh – Gia Cát tái thế – Ngô Dụng” tưởng như sẽ là một vị tuyệt thế thông minh, mưu trí hơn người nhưng lại vô cùng kém cỏi và tầm thường. Ngoài việc bày kế trộm châu báu từ tay Dương Trí rồi chạy lên Lương Sơn, ông ta cũng chẳng biết làm gì hơn. Cả bọn Tiểu Cái, Ngô Dụng khi thấy Lâm Xung bất bình trước chủ cũ là Vương Luân, chẳng những chẳng phơi bày gan ruột của hảo hán, lại còn chọc ngoáy (đừng nhầm là khích) khiến cho nội bộ lục đục, đẩy Lâm Xung vào chỗ giết bạn hữu (người ngoài có thể nhầm là Lâm Xung giết Vương Luân vì ham tiền bạc từ Tiểu Cái). Sau đó nghiễm nhiên tập đoàn Tiều Cái tự tiện chiếm toàn bộ ngôi đầu: Tiều Cái, Ngô Dụng, Bạch Thắng, Lưu Đường… Thế là cái hình tượng đẹp đẽ về một Tiều Cái ngạo nghễ, phải trái phân minh thành ra tan vỡ.

Cái thất bại lớn nhất của Thủy Hử trong việc xây dựng nhân vật là bác Thi đã không biết làm thế nào để tả cái “anh hùng” của các nhân vật, mà lại tai hại hơn, bác ta lại cứ đi mải miết mô tả chi tiết cái anh hùng của bọn “râu ria”, ví dụ như nào là Võ Tòng đả hổ trên đồi Cảnh Dương, rồi say rượu đánh Tưởng Môn Thần… và chìm vào hàng ngũ vai phụ, thì những bác chiếm quyền to như Tống Giang, Tiều Cái, Lư Tuấn Nghĩa… chẳng có điều gì đáng so với những cái tên quá kêu của họ, nào là “Cập Thời Vũ”, “Ngọc Kỳ Lân”… Nếu như tác giả “dựng” lên một Tống Giang được anh hùng giang hồ hâm mộ đến khao khát được gặp (ví dụ như Võ Tòng chỉ mong được gặp một người trên đời là Tống Giang) thì lại chưa bao giờ ông ta mô tả Tống Giang đã làm những điều gì đáng để anh hùng hâm mộ. Thử điểm xem: ngoài việc báo tin cho Tiều Cái, cho tiền Diêm Bà để đổi lấy việc giết chết Diêm Bà Tích,… ta chưa từng gặp một việc gì Tống Giang làm để cứu nhân độ thế, tương xứng với cái tên “Cập Thời Vũ – cơn mưa đến kịp thời”.  Tống Giang được coi là “Cập Thời Vũ” (chẳng qua là được gán cho mà thôi), thế mà vì việc lôi kéo Tần Minh theo phía mình, đã cho người giả dạng Tần Minh đến đốt nhà, đánh thành, giết người… khiến cho quan huyện nhầm tưởng là Tần Minh, đem vợ con Tần Minh ra chém sạch, khiến cho Tần Minh từ chỗ đang là một người được triều đình trọng dụng lại thành ra tan cửa nát nhà. Mà việc này là do Tống Giang gây ra chứ chẳng phải do hôn quân bạo chúa nào. Và cái hình tượng Tích Lịch Hỏa Tần Minh cũng nhanh tróng sụp đổ, khi ngoan ngoãn đi theo Tống Giang, còn hớn hở mừng rỡ khi được dụ dỗ sẽ gả cho cô em gái trẻ đẹp của Hoa Vinh quên hẳn cái đau buồn vợ con vừa bị giết. Chỉ riêng cái chi tiết này đã khiến cho cái “Cập Thời Vũ” của Tống Giang đáng trở thành “Cập thời bão”.

Một điều hết sức sai lầm của Thi Nại Am là việc ông ta gán cho các vị hảo hán những cái tên quá kêu, kêu đến độ không tin nổi, và rồi những hành động chả có chút gì là anh hùng của họ khiến cái hình tượng đó bị sụp đổ. Nào là Hắc Toàn Phong Lý Quỳ gặp ai giết người đó, hay nào là Lãng Lý Bạch Điều Trương Thuận sống trên sông Tầm Dương giết người bằng hai món “dao phay” và “bánh trần”, hay Đại Đao Quan Thắng chỉ ra trận có một lần, bị Lương Sơn dụ dỗ, thế là bỏ chủ theo lên Lương Sơn, rồi là vợ chồng Thái Viên tử Trương Thanh hàng ngày giết thịt người làm bánh bao nhân thịt người, một Dương Hùng nghe vợ quên bạn,… Có nghĩa là ở trong Thủy Hử, hình tượng nhân vật được hình thành qua cái mỹ danh được mặc định gán cho chứ không thông qua hành động thực, mà ta chẳng thấy được cái hảo hán thực sự ở đâu. Các nhân vật nào là quỳ lạy, nào là bái phục nhau chẳng qua là qua danh hiệu. Tống Giang được mặc định gắn cho cái “chân mệnh thiên tử”, mà chẳng ai thấy được cái “chân mệnh” đó ở đâu ngoài cái việc nghiễm nhiên 100% nhân vật khác nghe như nghe lời bố.

Nói tóm lại, xây dựng nhân vật là một thất bại thê thảm của Thủy Hử. Ngoài các nhân vật xuất hiện ở những đoạn đầu: Lỗ Trí Thâm, Võ Tòng, Dương Trí, Hoa Vinh…, còn lại quá nửa các nhân vật còn lại được dựng lên một cách hết sức lãng nhách và hời hợt.

1. Giới thiệu: Thủy Hử, một trong tứ đại danh tác Trung Hoa, là tác phẩm đồ sộ của Thi Nại Am, ra đời vào thế kỷ 14. Truyện xoay quanh hành trình của 108 anh hùng Lương Sơn Bạc, những hảo hán bị bức bách bởi xã hội bất công, tập hợp lại để chống lại triều đình nhà Tống thối nát.

2. Nội dung:

- Phần 1: Miêu tả quá trình hình thành và phát triển của Lương Sơn Bạc, với những câu chuyện về các anh hùng từ khắp nơi tụ hội về đây.

- Phần 2: Tập trung vào cuộc chiến tranh giữa Lương Sơn Bạc và triều đình, với nhiều trận chiến oanh liệt và những chiến thuật tài tình.

- Phần 3: Kể về việc Lương Sơn Bạc quy thuận triều đình, tham gia chinh phạt Phương Lạp, sau đó tan rã và chịu những số phận bi thảm.

3. Đánh giá:

- Giá trị nghệ thuật:

Tác phẩm khắc họa sinh động xã hội Trung Quốc thời Tống, với những mảng tối về sự thối nát của triều đình và cảnh ngộ khốn khổ của người dân.

Hệ thống nhân vật đồ sộ, mỗi người mang một tính cách, số phận riêng, tạo nên bức tranh muôn màu muôn vẻ về cuộc sống.

Cốt truyện hấp dẫn, lôi cuốn với những pha hành động gay cấn, những trận chiến kịch tính và những tình tiết bất ngờ

- Giá trị tư tưởng:

Thể hiện tinh thần phản kháng mãnh liệt chống lại áp bức, bất công, hướng đến xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn. Ca ngợi những phẩm chất tốt đẹp của người anh hùng như lòng dũng cảm, tinh thần nghĩa hiệp, sự trượng nghĩa.

Phản ánh những vấn đề xã hội nhức nhối, cảnh tỉnh người đọc về hậu quả của sự thối nát và bất công.

4. Cảm nhận:

Thủy Hử là một tác phẩm vĩ đại, không chỉ mang giá trị giải trí mà còn có giá trị giáo dục và nhân văn sâu sắc. Tác phẩm đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng tôi bởi những câu chuyện hấp dẫn, những nhân vật ấn tượng và những bài học quý giá về cuộc sống.

5. Khuyến nghị:

Tôi highly recommend Thủy Hử cho tất cả những ai yêu thích văn học Trung Quốc, đặc biệt là những ai yêu thích những tác phẩm võ hiệp, phiêu lưu. Đây là một tác phẩm không chỉ mang đến cho bạn những giây phút giải trí mà còn giúp bạn hiểu thêm về lịch sử, xã hội và con người Trung Quốc thời bấy giờ.

“Cái hay của Thủy Hử, Tây Du Ký, Tam Quốc chính là ở chỗ, ở độ tuổi nào đọc chúng cũng tìm thấy cái hay riêng.”

Tôi đọc Thủy Hử từ khi 10 tuổi, đến bây giờ, sau 25 năm, tính ra tôi đã đọc đi đọc lại tác phẩm khá nhiều lần, chưa kể những lần xem phim chuyển thể, đọc truyện tranh của họa sĩ Lý Chí Thanh, họa sĩ Tư Đồ Kiếm Kiều, lần gần đây nhất là bản “Thủy Hử truyện liên hoàn họa”. Thời gian thay đổi, nhận thức thay đổi nên cảm nhận của tôi về tác phẩm cũng thay đổi theo thời gian. Nhưng dù thế nào đây cũng là một tác phẩm rất đáng đọc

Thủy hử là đỉnh cao của thể loại tiểu thuyết chương hồi. Thi Nại Am đã khéo léo đan cài những câu chuyện độc lập thành một thiên sử thi hoành tráng. Ngôn ngữ trong truyện giàu hình ảnh, đậm chất dân gian, từ những trận đánh long trời lở đất đến những bữa rượu thề nguyện của các hảo hán, tất cả đều hiện lên sống động như một thước phim.

Trong số 108 anh hùng Lương Sơn Bạc, có những nhân vật mà hình tượng gần như đã trở thành tượng đài của nghĩa khí. Hoa Hòa Thượng Lỗ Trí Thâm, một vị đề hạt nóng nảy nhưng hào sảng, chỉ vì bất bình mà thẳng tay đánh chết ác bá, từ bỏ chức quan để dấn thân vào chốn giang hồ. Hành động của ông xuất phát từ lòng trắc ẩn thuần túy, không một chút toan tính.

Hành giả Võ Tòng lại là hiện thân của sức mạnh và lòng can đảm phi thường. Màn đả hổ đồi Cảnh Dương đã trở thành kinh điển, thể hiện khí phách không sợ cường quyền. Khi anh trai bị hãm hại, Võ Tòng đã không trông chờ vào pháp luật mục ruỗng mà tự mình báo thù. Hành động của Võ Tòng, dù tàn khốc, nhưng lại hợp với cái lý của lòng người lúc bấy giờ.

Và không thể không nhắc đến Báo Tử Đầu Lâm Xung, một bi kịch điển hình cho người lương thiện dưới chế độ cũ. Vốn là giáo đầu 80 vạn cấm quân, có gia đình êm ấm, ông bị đẩy đến bước đường cùng chỉ vì vợ mình quá xinh đẹp. Sự nhẫn nhục của Lâm Xung ban đầu và sự bùng nổ sau này là một trong những trường đoạn đắt giá nhất, cho thấy sự chuyển biến tâm lý sâu sắc của con người khi bị dồn đến chân tường.

Cách tác giả tạo ra những tình tiết kịch tính, những cú plot twist và những trường đoạn mô tả tâm lý giằng xé của nhân vật đã mê hoặc biết bao thế hệ độc giả. Mỗi hồi truyện đều có cái hay riêng, có thể đọc như một truyện ngắn độc lập nhưng khi ghép lại thì tạo thành một bức tranh toàn cảnh vĩ đại.

Bộ sách Thủy hử của Thi Nại Am là một trong tứ đại danh tác lừng lẫy của văn học Trung Hoa, một bản hùng ca bi tráng về 108 con người bị thời thế đẩy đến đường cùng. Khác với những câu chuyện anh hùng thường thấy, Thủy hử không vẽ nên một thế giới rạch ròi trắng đen. Tác phẩm là một câu hỏi lớn, một cuộc tranh luận không hồi kết: 108 vị hảo hán kia rốt cuộc là anh hùng cứu đời hay chỉ là những kẻ lạc thảo, lấy bạo lực làm chân lý?

Cốt truyện Thủy hử không đi theo một tuyến nhân vật chính duy nhất. Thay vào đó, Thi Nại Am sử dụng lối kể chuyện chương hồi bậc thầy, mỗi hồi là một mảnh ghép, một câu chuyện riêng về cuộc đời của một hoặc một vài hảo hán. Từ Lâm Xung, giáo đầu 80 vạn cấm quân, bị Cao Cầu hãm hại tan cửa nát nhà, cho đến Võ Tòng, một người can đảm phi thường, vì báo thù cho anh trai mà trở thành tội phạm triều đình.

Mỗi người một nỗi oan khuất, một con đường cùng. Họ là quan lại, tướng lĩnh, phú hộ, ngư dân, thậm chí là đạo chích, nhưng đều có chung một điểm: bị xã hội thối nát dồn ép đến mức tức nước vỡ bờ. Những câu chuyện riêng lẻ ấy dần dần hợp lưu, cùng chảy về một hướng – Lương Sơn Bạc, nơi trở thành điểm đến của những tâm hồn đồng điệu, những con người không chấp nhận cúi đầu trước bất công.

Thủy hử không chỉ là câu chuyện về các anh hùng, mà còn là một bức tranh hiện thực xã hội sống động. Thi Nại Am đã không ngần ngại vạch trần bộ mặt của giai cấp thống trị, từ tên thái úy Cao Cầu bất tài nhưng nhờ đá cầu giỏi mà thăng quan tiến chức, đến những tên tri huyện, quan phủ chỉ biết vơ vét của dân, bẻ cong luật pháp để làm hại người lương thiện.

Thế giới trong Thủy hử là nơi công lý bị đảo lộn. Người tốt, người tài như Lâm Xung, Dương Chí thì bị chèn ép, tù đày. Kẻ xấu, kẻ gian manh thì lại sống ung dung, giàu sang. Chính hiện thực phũ phàng đó đã hợp thức hóa cho hành động lạc thảo vi khấu (bỏ đi làm cướp) của các anh hùng Lương Sơn Bạc. Họ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc dùng luật giang hồ để đòi lại công bằng cho những người dân khốn khổ.

Trong Suốt Hơn 600 Năm Qua, Thủy Hử Không Chỉ Là Một Tác Phẩm Văn Học Nổi Tiếng Của Trung Quốc Mà Còn Là Một Biểu Tượng Của Những Giá Trị Nhân Sinh Quan Sâu Sắc. Tác Phẩm Không Chỉ Gây Ấn Tượng Bởi Cốt Truyện Hấp Dẫn, Nhân Vật Sống Động, Mà Còn Bởi Những Thông Điệp Đầy Ý Nghĩa Về Công Lý, Đạo Nghĩa Và Vòng Luân Hồi Của Quyền Lực.

1. Một Tác Phẩm Phản Ánh Xã Hội Đầy Chân Thực

Dù Là Một Câu Chuyện Hư Cấu, Nhưng Thủy Hử Phản Ánh Một Giai Đoạn Đầy Biến Động Của Xã Hội Trung Quốc Dưới Triều Bắc Tống. Đây Là Thời Kỳ Mà Quan Lại Tha Hóa, Triều Đình Yếu Kém, Khiến Người Dân Lâm Vào Cảnh Cùng Đường. Trong Hoàn Cảnh Đó, Những Người Như Lâm Xung, Võ Tòng, Tống Giang Bị Ép Phải Chạy Trốn Và Cuối Cùng Tập Hợp Thành Lực Lượng Lương Sơn Bạc. Sự Nổi Dậy Của Những Anh Hùng Hảo Hán Không Chỉ Là Hành Động Chống Lại Áp Bức, Mà Còn Là Tiếng Nói Của Những Kẻ Bị Xã Hội Ruồng Bỏ.

2. Nhân Vật Được Xây Dựng Đầy Sâu Sắc

Không Giống Như Những Tiểu Thuyết Kiếm Hiệp Sau Này, Thủy Hử Không Chỉ Khắc Họa Những Nhân Vật Anh Hùng Một Chiều, Mà Còn Tạo Ra Những Con Người Thật Sự Có Đủ Hỉ, Nộ, Ái, Ố.

Thi Nại Am đã sử dụng lối kể chuyện giàu hình ảnh, ngôn ngữ linh hoạt, và nhịp điệu dồn dập, khiến người đọc bị cuốn vào những cuộc phiêu lưu của các anh hùng Lương Sơn. Những cảnh chiến đấu được miêu tả chi tiết, đầy sức sống, trong khi các cuộc đối thoại lại mang đậm tính triết lý.

Ngoài ra, tác phẩm sử dụng nhiều yếu tố đặc trưng của tiểu thuyết chương hồi như câu mở đầu dẫn dắt, kết thúc mở để tạo sự tò mò, và kết cấu truyện có tính lặp lại để nhấn mạnh. Đây chính là điểm khiến Thủy Hử trở thành một kiệt tác văn học không thể bỏ qua.

Thủy Hử có ảnh hưởng sâu rộng đến văn hóa Trung Quốc và thế giới. Tác phẩm đã được chuyển thể thành phim ảnh, kịch sân khấu, truyện tranh, và trò chơi điện tử. Hình tượng 108 vị anh hùng Lương Sơn đã trở thành biểu tượng trong lòng nhiều thế hệ.

Ngoài ra, Thủy Hử còn góp phần định hình quan niệm về nghĩa khí, tinh thần huynh đệ và sự phản kháng chống lại bất công trong xã hội. Dù được viết cách đây hàng trăm năm, tác phẩm vẫn giữ nguyên giá trị và được tiếp tục nghiên cứu, bàn luận rộng rãi.

Một trong những thông điệp quan trọng của Thủy Hử là sự đối lập giữa chính nghĩa và tà ác, nhưng tác phẩm cũng đặt ra câu hỏi: liệu những người hùng Lương Sơn có thực sự là chính nghĩa? Khi đối mặt với cám dỗ quyền lực, họ dần rời xa lý tưởng ban đầu.

Ngoài ra, tác phẩm còn phản ánh số phận bi kịch của những người anh hùng trong xã hội phong kiến. Họ chiến đấu vì công lý nhưng cuối cùng vẫn không thể thay đổi cục diện. Điều này khiến độc giả suy ngẫm về giá trị của lòng trung thành, sự phản bội và tính bất biến của xã hội.