Rừng Na Uy - Haruki Murakami Reviews

Đã gần chín năm trôi qua, nhưng suy nghĩ của tôi vẫn chẳng thay đổi là bao. Tôi yêu Murakami, chỉ là không phải phiên bản này của ông ấy. Đây đích thị là cuốn sách "phàm tục" nhất mà Murakami từng viết.

————

Đánh giá năm 2015:

Hãy làm rõ một điều ngay từ đầu, ngay lập tức, hay bất cứ cái gì đại loại thế....

Haruki Murakami là một nhà văn vĩ đại. Ông ấy có thể viết về việc quan sát một mảng sơn đang khô trên tường, hay nhìn chằm chằm vào một ấm nước đang chờ sôi, hoặc theo dõi kim đồng hồ quay khi kiên nhẫn đợi ở phòng khám, và tôi vẫn sẽ đọc vì chắc chắn ông ấy sẽ miêu tả tất cả những điều đó một cách tuyệt đẹp. Ông biến những sự kiện tầm thường như đi dạo trên con phố đông đúc trở nên lôi cuốn. Ông biến những cuộc trò chuyện bình thường về phim ảnh và sách vở trở nên đầy phấn khích.

Chỉ là có quá nhiều cảnh làm tình trong cuốn sách này. Và có lẽ do bản dịch, nhưng tất cả chúng đều mang lại cảm giác quá khô khan và "chuyên môn" – cứ như cách một bác sĩ hay một giáo viên cấp hai nói về chuyện đó vậy. Mọi phân cảnh như thế đều khiến tôi thấy gượng gạo, thế mà chúng cứ tiếp diễn mãi. Rồi đến đoạn kết của cuốn sách..... ôi trời.... kiểu như mấy trang cuối ấy..... đúng rồi, chính là cảnh đó..... tôi đã lờ mờ đoán được nó sẽ xảy ra từ giữa truyện, nhưng tôi thực sự không muốn nó đi theo hướng đó và chẳng hiểu tại sao nó lại phải diễn ra như thế.

Đó thực sự là tất cả những gì làm tôi khó chịu với cuốn sách này. Dù vậy, giờ tôi vẫn muốn đọc hết tất cả những gì người đàn ông này từng viết. Tôi chỉ hy vọng không phải cuốn nào của ông cũng đầy rẫy những tình huống tình dục được viết một cách gượng gạo giữa đám sinh viên đại học. Tôi nghĩ mình thà đọc góc nhìn của ông về việc sơn khô còn hơn.

Phần âm nhạc tập trung chủ yếu vào kho tàng ca khúc của nhóm The Beatles, với bài hát chủ đề gợi nhắc về bản chất chóng vánh của tình yêu tuổi trẻ, còn những bài hát sau đó lại gợi lên cảm giác mất mát hay đơn độc, như "Eleanor Rigby" hay "The Fool on the Hill", tất cả đều được Reiko đệm đàn guitar và hát. Các ca khúc khác bao gồm:

Burt Bacharach – “Close to You” (phiên bản của Karen Carpenter là bản yêu thích nhất của tôi)

“Raindrops Keep Falling On My Head” (bạn có nhớ bộ phim Butch Cassidy and Sundance Kid không?)

Jim Morrison – “People are strange when you’re a stranger” (rất phù hợp trong bối cảnh này)

“Walk On By” (bài này từng xuất hiện trong phim Valley of the Dolls)

Laura Nyro – “Wedding Bell Blues” (tôi chưa biết bài này, nhất định phải nghe thử)

Ravel, Debussy, một vài bản Bossa Nova, Rodgers and Hart, Gershwin, Bob Dylan, Ray Charles, Carole King, The Beach Boys, Stevie Wonder...

Cho đến lúc này, tôi đã giới thiệu toàn bộ dàn diễn viên trẻ trong vở kịch tâm lý nhân vật này. Ngoại trừ Reiko Ishida, một người phụ nữ đang phải chiến đấu với những bóng ma tâm lý của chính mình tại viện điều dưỡng trên núi, nơi cô trở thành người bạn thân nhất của Naoko. Tuyến truyện riêng của cô là một trong những phần được khắc họa xuất sắc nhất cuốn tiểu thuyết, có lẽ vì cô thấu hiểu cảm xúc và mục tiêu của mình tốt hơn những người trẻ vẫn đang mải mê tìm kiếm bản ngã. Cô mang đến cho bài đánh giá của tôi những câu trích dẫn kết thúc, những hạt ngọc trí tuệ mà Toru giữ lại được sau toàn bộ hành trình cảm xúc của mình; cô cũng mang đến cho tôi danh sách nhạc phim của cuốn tiểu thuyết – vốn luôn là một đặc trưng lớn trong tác phẩm của Murakami, giúp thiết lập bầu không khí và neo giữ câu chuyện vào nền văn hóa đại chúng của thời đại đó. Và đây là những gì cô ấy nói để thôi thúc chúng ta trân trọng cuộc sống trong tất cả vẻ đẹp và nỗi đau của nó:

“Cái chết tồn tại, không phải như một sự đối lập mà là một phần của sự sống.”

Cho đến lúc này, tôi đã giới thiệu toàn bộ dàn diễn viên trẻ trong vở kịch tâm lý nhân vật này. Ngoại trừ Reiko Ishida, một người phụ nữ đang phải chiến đấu với những bóng ma tâm lý của chính mình tại viện điều dưỡng trên núi, nơi cô trở thành người bạn thân nhất của Naoko. Tuyến truyện riêng của cô là một trong những phần được khắc họa xuất sắc nhất cuốn tiểu thuyết, có lẽ vì cô thấu hiểu cảm xúc và mục tiêu của mình tốt hơn những người trẻ vẫn đang mải mê tìm kiếm bản ngã. Cô mang đến cho bài đánh giá của tôi những câu trích dẫn kết thúc, những hạt ngọc trí tuệ mà Toru giữ lại được sau toàn bộ hành trình cảm xúc của mình; cô cũng mang đến cho tôi danh sách nhạc phim của cuốn tiểu thuyết – vốn luôn là một đặc trưng lớn trong tác phẩm của Murakami, giúp thiết lập bầu không khí và neo giữ câu chuyện vào nền văn hóa đại chúng của thời đại đó. Và đây là những gì cô ấy nói để thôi thúc chúng ta trân trọng cuộc sống trong tất cả vẻ đẹp và nỗi đau của nó:

“Cái chết tồn tại, không phải như một sự đối lập mà là một phần của sự sống.”

Nhân vật gây khó chịu nhất trong cuốn sách là Nagasawa – một kẻ thông minh nhưng ích kỷ. Có lẽ tôi ghét anh ta nhất vì tôi cảm thấy tội lỗi khi nhận ra chính mình cũng từng có vài thái độ tương tự thời trẻ: quá tập trung vào việc giữ sự tự do và mở rộng các lựa chọn trong các mối quan hệ, kiêu ngạo về những cuốn sách mình đã đọc hay những kết quả thi cử tốt, và vô tâm trước cảm xúc của người khác. Nagasawa đặc biệt tàn nhẫn với Hatsumi – bạn gái của anh ta, người đã chịu đựng mọi sự phản bội và sự thiếu cam kết từ phía anh. Có một câu trích dẫn từ chàng trai này minh họa rõ nhất thái độ của anh ta; nó bắt đầu có vẻ ổn, nhưng rồi lại lộ ra bản chất tinh hoa thượng đẳng và đầy khinh miệt:

"Nếu cậu chỉ đọc những cuốn sách mà tất cả mọi người đang đọc, cậu cũng chỉ có thể suy nghĩ những gì mà mọi người đang nghĩ. Đó là thế giới của những kẻ quê mùa và tầm thường." hoặc là, "Đừng tự thương hại bản thân. Chỉ có những kẻ khốn mới làm thế thôi."

Tôi ngồi thẳng dậy, nhìn ra ngoài cửa sổ máy bay vào những đám mây đen đang lơ lửng trên Biển Bắc, nghĩ về những gì mình đã đánh mất trong suốt cuộc đời: những khoảng thời gian đã ra đi vĩnh viễn, những người bạn đã chết hoặc biến mất, và cả những cảm xúc mà tôi sẽ chẳng bao giờ tìm lại được nữa.

Tôi đã suýt chút nữa ngừng đọc ngay sau đoạn mở đầu đầy ủy mị và buồn bã này. Có những cánh cửa mà tôi đã đóng chặt trong suốt nhiều năm, có những ký ức của riêng mình mà tôi nghĩ thà cứ để chúng yên nghỉ ở đó thì hơn, những hối tiếc và những mối dây liên lạc đã đứt gãy với những người từng là sự hiện diện quan trọng nhất đời mình. Khi đọc về chuyến đi dạo trên đồng cỏ của Toru Watanabe, tất cả những gì tôi có thể hình dung ra là chính bản thân mình năm 20 tuổi, trên đỉnh núi cao quá tầm những rặng cây cùng với cô gái tôi yêu năm ấy, say khướt trong cái nắng hè và điếc đặc bởi tiếng ve sầu vang dội trong những bụi cỏ cao. Tôi đặt cuốn sách xuống và dành cả giờ đồng hồ tiếp theo để cố gắng nhớ lại tất cả những chi tiết của ngày hôm đó. Chúng hầu hết đã tan biến cả rồi. Giờ đây, tôi ước gì mình đã viết chúng ra, như cách mà Murakami đã cố gắng thực hiện ở đây.

Cho đến lúc này, cốt truyện phát triển theo hướng lãng mạn về hai người trẻ đang nỗ lực để đến được với nhau. Mọi chuyện trở nên phức tạp khi Toru rơi vào "bùa mê" của Midori Kobayashi, một thái cực hoàn toàn trái ngược với Naoko hướng nội. Midori là một cô gái thẳng thắn, liều lĩnh và thường bất chấp những quy ước thông thường (“Midori nói cô ấy muốn trèo cây, nhưng thật đáng tiếc là ở Shinjuku chẳng có cái cây nào trèo được cả.”) Độc giả, và cả Toru, không thể không bị mê hoặc bởi sức sống mãnh liệt và trí tò mò của cô, ngay cả cái nét nguy hiểm thoảng qua mà cô mang lại trong mỗi cuộc gặp gỡ. Với bối cảnh cuốn tiểu thuyết đặt vào năm 1968, cái năm mà sinh viên trên toàn thế giới biểu tình chống lại các thiết chế xã hội, tôi dễ dàng coi cô như một đứa trẻ của phong trào "flower power", đặc biệt là sau khi cô tuyên bố:

“Tớ sẽ không tin vào bất cứ cuộc cách mạng chết tiệt nào hết. Tình yêu là thứ duy nhất tớ tin tưởng.”

Khi chúng ta hiểu rõ cô hơn, ta biết được rằng Midori cũng có những nỗi đau riêng khi phải đối mặt với cái chết của người thân và những mối quan hệ hời hợt. Đôi khi cô nói dối để che đậy những tổn thương, nhưng nhìn chung cô là một chiến binh dũng cảm, người từ chối chọn cách giải quyết dễ dàng (chính là cái sự mê đắm tự sát chết tiệt mà rất nhiều người trong cuốn tiểu thuyết này thể hiện). Câu trích dẫn yêu thích của tôi từ cô là một lời vang vọng từ bộ phim Forrest Gump – một ví dụ khác về một câu chuyện mà một số người thấy mê hoặc trong khi những người khác lại thấy sáo rỗng và giả tạo, hệt như Rừng Na Uy:

Cậu biết mấy hộp bánh quy thập cẩm không, có những cái cậu thích và có những cái cậu không thích? Cậu ăn hết sạch những cái mình thích trước, và cuối cùng chỉ còn lại những cái cậu không thích mấy? Tớ luôn nghĩ về điều đó mỗi khi có chuyện gì đau khổ xảy đến. ‘Giờ mình chỉ cần xử lý nốt chỗ này thôi, rồi mọi chuyện sẽ ổn thôi’. Cuộc đời chính là một hộp bánh quy.

Watanabe là nhân vật trung tâm, và câu chuyện xoay quanh quá trình trưởng thành về mặt cảm xúc của anh, việc anh học cách chấp nhận trách nhiệm cho những hành động của mình cũng như khả năng đối diện với mất mát và sự khước từ. Mất mát đầu tiên đánh dấu bước ngoặt của Toru là sự tự sát của Kizuki – người bạn thân nhất của anh hồi trung học, một biến cố mà anh giải quyết chủ yếu bằng cách rời đi nơi khác và kìm nén cảm xúc của mình. Khi chuyển đến Tokyo để tiếp tục học lên cao hơn, anh vừa có vẻ tự tin, lại vừa như mất phương hướng. Hai nét tính cách mâu thuẫn này minh họa cho trí thông minh trên mức trung bình nhưng lại thiếu đi tham vọng hay niềm đam mê đối với bất kỳ lĩnh vực cụ thể nào của anh. Anh hài lòng với việc sống trôi dạt và mặc cho các sự kiện tự tìm đến với mình.

Chúng ta có thể đã biến mất vào đâu chứ? Làm sao một chuyện như thế lại có thể xảy ra được? Tất cả những gì dường như từng rất quan trọng hồi đó – Naoko, cái tôi của tôi lúc bấy giờ, và thế giới tôi có khi ấy: tất cả chúng có thể đã đi đâu hết rồi? […] Đó chính là lý do vì sao tôi viết cuốn sách này. Để suy ngẫm. Để thấu hiểu. Đó đơn thuần là cách mà tôi được tạo ra. Tôi phải viết mọi thứ ra để cảm thấy rằng mình hoàn toàn lĩnh hội được chúng.

Tôi nhận thấy những phản ứng trái chiều từ độc giả về cuốn tiểu thuyết này. Một số người phàn nàn rằng nó không điển hình, quá truyền thống và thiếu đi sự táo bạo, kỳ quặc cũng như chiều sâu so với các tác phẩm khác của ông. Những người khác lại dành cho nó điểm số cao nhất. Tôi thuộc nhóm thứ hai, chủ yếu vì cách mà những trải nghiệm của Watanabe khơi gợi và soi sáng những khoảnh khắc tương tự từ một thời tuổi trẻ vốn chỉ mải mê vui chơi hơn là cố gắng thấu hiểu cuộc đời và các mối quan hệ.

Murakami khiến độc giả dễ dàng nhận ra chính mình trong Watanabe: Tôi chỉ là một đứa trẻ bình thường, thích đọc sách, nghe nhạc và chẳng có gì nổi trội đến mức khiến một người như Kizuki phải chú ý đến mình. Tôi nghĩ thật khó để tìm thấy ai đó mà lại không thích đọc sách (ít nhất là trên Goodreads này) hay không thích nghe nhạc. Hoặc ai đó chưa từng đi bộ hàng giờ trên đường phố của một thành phố lớn mà không vì mục đích nào khác ngoài việc hấp thụ những cảnh vật, mùi hương, và gương mặt của những người xung quanh. Hay ai đó không nhìn lại những ngày còn đi học với niềm hoài cổ, nơi mà tình bạn đến với ta thật dễ dàng, khi ta có thể cho phép mình vô tâm với những người xung quanh. Dù sao thì, tôi thấy Toru Watanabe rất dễ đồng cảm, và điều này khiến tôi dễ dàng lờ đi một vài khía cạnh kém thuyết phục trong tính cách của anh ta, chẳng hạn như sự thờ ơ với chính trị hay sự thành công trong giao thiệp xã hội bất chấp bản chất hướng nội tự thân, chưa kể đến sự phóng khoáng có phần tùy tiện trong chuyện tình dục.

Đây rõ ràng là cuốn sách của Murakami mà "mọi người" ở Nhật Bản đều đã đọc, và nhân vật chính đầy bất mãn Toru Watanabe dường như là một hình tượng kiểu Holden Caulfield đối với rất nhiều thanh niên Nhật Bản. Tuy nhiên, với tôi, cuốn sách này ít phản chiếu Bắt trẻ đồng xanh hơn là dự báo về bộ phim Garden State của Zach Braff – một khúc ca về giai đoạn cuộc đời khi những lựa chọn lớn lao dường như quá vĩ đại đến mức cuối cùng bạn chẳng đưa ra lựa chọn nào cả, mà thay vào đó lại thấy mình bị cuốn vào sự an toàn và thoải mái của nỗi hoài niệm và ký ức.

Dù bối cảnh là Nhật Bản những năm cuối thập niên 60, cuốn sách mang một dòng chảy cảm xúc phổ quát mà không hề lỗi thời chút nào. Nó mang sắc thái u tối nhưng cũng gợi cảm và hài hước một cách đầy bất ngờ. Toru là kiểu nhân vật chính điển hình của Murakami, chỉ là trẻ hơn vài tuổi so với những nhân vật chúng ta thường thấy, và những người phụ nữ được dành cho nhiều sự hiện diện cũng như chiều sâu hơn so với trong Biên niên ký chim vặn dây cót, ngay cả khi tất cả bọn họ đều có vẻ quá háo hức muốn lên giường với Toru – người vốn dĩ trông có vẻ giống một kẻ thua cuộc.

Và đây là điều thực sự củng cố mối liên hệ với Garden State trong tâm trí tôi: Midori, một nhân vật giải trí tuyệt vời, về cơ bản cũng là một kiểu mẫu "Manic Pixie Dream Girl" (cô gái kỳ lạ, sôi nổi giúp thay đổi cuộc đời nam chính) điển hình, với đầy rẫy những mặc cảm, thói quen kỳ quặc và những bí mật chôn giấu. Nhân vật này thể hiện trên trang sách tốt hơn nhiều, vì tôi chưa bao giờ cảm thấy muốn đấm vào mặt cô ấy vì những trò nhảy nhót hay lải nhải không ngừng về nhóm nhạc The Shins.

Tôi thực sự ước mình đã đọc cuốn này hồi đại học, cũng như ước mình đã đọc Bắt trẻ đồng xanh hồi trung học, nhưng tôi vẫn nghĩ rằng cuốn sách này có thể chạm đến độc giả ở bất kỳ độ tuổi nào.

Nỗi đau là một thứ cảm giác vừa khiến ta tỉnh người, lại vừa làm ta say đắm. Cú sốc ban đầu của nó giáng xuống một cái tát, buộc ta phải thừa nhận sự hiện diện của nó; nhưng chính sự đeo đẳng kéo dài mới là thứ khiến ta say sưa, biến thế giới thành một màn sương mờ ảo nơi không gì tồn tại ngoài nỗi đau, khiến ta mất đi mọi khả năng sinh hoạt cơ bản. Đó là một vết thương rỉ máu chậm rãi, nhưng đừng nhầm lẫn, nó là một trải nghiệm có sức tàn phá kinh hồn. Nó bám lấy những người giỏi nhất, những người yếu nhất, nó không phân biệt một ai, từ những người xinh đẹp nhất đến những người đầy vết sẹo, lặng lẽ rình rập dưới lớp áo choàng tăm tối, sẵn sàng bao phủ nạn nhân tiếp theo khi họ không mảy may nghi ngờ. Thật buồn thay cho Naoko, Kizuki và Toru, bóng ma này đã bao trùm lấy họ khi họ còn quá trẻ, bóp nghẹt quá trình trưởng thành vốn đã mong manh – à thì, điều đó chỉ dành cho những người trong số họ thực sự chạm được đến ngưỡng cửa trưởng thành.

Rừng Na Uy là câu chuyện về những con người bị tan vỡ bởi nỗi đau. Toru, người cuối cùng trong nhóm ba người bạn chưa bị bóng tối hành hạ này chạm đến, đang cố bám lấy Naoko – người vốn đã đặt một chân ra khỏi cửa và đang chậm rãi trôi về phía hư vô. Anh là một cậu-thanh-niên-mới-lớn si mê cô gái lặng lẽ đang hòa nhịp quá gần với cái chết của chính mình. Nhưng làm sao người ta có thể yêu một người vốn dĩ chẳng còn chút bản ngã nào để yêu? Liệu ta yêu cái vỏ bọc đó hay yêu ký ức về con người họ đã từng? Đối diện với tình cảnh ấy, anh gặp Midori, một cô gái cũng đầy rắc rối nhưng đầy lạc quan, đang tuyệt vọng bám lấy sự sống bằng cá tính tươi sáng của mình, và anh thấy mình bị cuốn hút bởi cô. Thế là anh phải đối mặt với sự lưỡng lự giữa việc chọn cô gái không còn sức sống mà anh yêu, và một cô gái mạnh mẽ nhưng đang chật vật mà anh bị thu hút.

Trong tất cả các tiểu thuyết của Haruki Murakami, đây chắc chắn là cuốn nổi tiếng nhất. Ông nói rằng ông đã rất ngạc nhiên khi cuốn sách nhỏ này đưa tên tuổi ông lên đỉnh cao tại Nhật Bản. Tôi thì không ngạc nhiên. Phong cách của Murakami thường sử dụng những yếu tố phi lý hoặc siêu thực, từ những con mèo biết nói, những bóng ma linh vật đồ ăn nhanh cho đến những trạng thái mơ hồ, tuy nhiên trong trường hợp này ông không tìm đến "túi phép" kỳ quặc thường thấy, mà thay vào đó ông nhấn mạnh vào tình cảnh con người với sự trầm cảm, xa lạ và cô độc – như muốn nói rằng, bản thân những điều này đã quá phi lý, đã đủ siêu thực rồi. Con người và vực thẳm sâu thẳm của những tổn thương tâm lý chính là bức tranh lạ lùng và tăm tối mà ông chọn để thực hiện tác phẩm có lẽ là dễ đồng cảm nhất của mình.

Chẳng có gì tuyệt vọng hơn một tình yêu lãng mạn cố gắng nảy mầm trên nền của một tâm hồn đã đầu hàng. Thường thì nó sẽ bị dập tắt như một ngọn lửa nhỏ, chẳng để lại gì ngoài một làn khói tan nhanh để người ta nhớ về. Bởi lẽ, để có thể dấn thân vào một tình yêu lãng mạn, cần một mức độ ích kỷ nhất định mà ta không thể tìm thấy ở một người về cơ bản đã từ bỏ chính mình. Cũng như mọi thứ, cần phải có một khao khát thì điều đó mới xảy ra. Cô đơn, ghẻ lạnh, trầm cảm đều có thể thúc đẩy ai đó tìm kiếm sự an ủi ở một người khác, và đó thường là câu trả lời hiển nhiên mà hầu hết mọi người có thể nghĩ ra. Tuy nhiên với một số người, họ nhìn quá sâu vào hư vô và mọi ham muốn của họ đều phai nhạt, họ trở thành những cơ thể vô hồn, những chiếc bình rỗng tuếch, và mọi thứ khác chỉ là tiếng ồn, ngay cả một dòng thác cảm xúc lãng mạn mãnh liệt. Vậy thì câu trả lời là gì? Chẳng có câu trả lời nào cả. Đôi khi chẳng có hy vọng nào hết, bởi vì cuộc đời vốn bất công, bởi vì cuộc đời là nỗi u sầu, bởi vì cuộc đời thật siêu thực.

Đôi khi chúng ta vẫn thất bại, ngay cả khi đã nỗ lực bám trụ một cách tuyệt vọng.

“Ôm chặt lấy những ký ức nhạt nhòa, đang phai dấu và không hoàn hảo này vào lồng ngực, tôi tiếp tục viết cuốn sách này với tất cả sự mãnh liệt tuyệt vọng của một kẻ chết đói đang gặm nhấm những mẩu xương.”

Đây là một câu chuyện tràn ngập sự u sầu, nỗi đau, sự hối tiếc và vài khoảnh khắc ngắn ngủi của một tình yêu lãng mạn thoáng qua. Liệu cảm nhận hơi ấm của những tia nắng nhỏ nhoi có đáng để ta chịu đựng một cơn bão tối tăm không? Có lẽ là có, chắc là vậy, hoặc hy vọng là như thế.

Trong quãng thời gian ngắn ngủi của đời mình, chúng ta tích tụ những vết sẹo, chúng ta khóc vì đau đớn, chúng ta than khóc, chúng ta lạc lối, và có lẽ chúng ta sẽ chữa lành. Người ta nói rằng điều đó làm chúng ta mạnh mẽ hơn, nhưng đôi khi không phải vậy. Thỉnh thoảng nó làm chúng ta suy yếu vĩnh viễn, làm ta tê liệt hoàn toàn, hoặc buồn thay, nó hủy hoại chúng ta. Nhưng ngay cả những người bị tổn thương cũng có thể nhớ, ngay cả những người vụn vỡ cũng có thể hy vọng dù yếu ớt đến đâu. Nhìn lại, chúng ta trân trọng những ký ức ngay cả khi chúng làm ta đau đớn, và nhìn về phía trước, chúng ta hy vọng mọi thứ sẽ tốt đẹp hơn ngay cả khi mọi chuyện dường như tuyệt vọng.